De top-5 frustraties over verkiezingsdebatten

Verkiezingsdebatten op tv worden veel gekeken, vaak door meer dan een miljoen kijkers. En vervolgens gaat het soms nog dagen of weken over bepalende momenten. Maar hebben verkiezingsdebatten ook democratische kwaliteit? En hoe kunnen we die verhogen? Daar gaat ons project Betere Verkiezingsdebatten over. In deze blog praten we je bij over de grootste frustraties die kijkers hebben.

We hebben daarom in de zomer diepte-interviews gehouden en afgelopen maand in Zwolle en Tilburg publieksbijeenkomsten georganiseerd. Daarin hebben we mensen bevraagd op hun grootste frustraties, verlangens en ideeën voor verkiezingsdebatten op tv. Hier beschrijven we de top 5 frustraties en ideeën over hoe het anders kan.

1. Politici kunnen wegkomen met leugens en halve waarheden

Telkens weer horen we dat mensen het oneerlijk vinden dat politici met leugens, halve waarheden en valse beloftes weg kunnen komen. En dat het niet klopt dat andere politici onwaarheden zouden moeten corrigeren, want dat gaat immers af van spreektijd voor je eigen verhaal. En wie moet je bovendien geloven?

Daarin zien mensen een belangrijke rol voor de organisatie en de debatleiders. Zij moeten het liefst live fact-checken én die fact-checking moet consequenties hebben. Kort gezegd: politici kunnen nu profiteren van leugens. In een goed verkiezingsdebat zouden leugens geneutraliseerd moeten worden, en beter nog is het als liegende politici juist last krijgen van hun leugens. Je zou ook kunnen zeggen: de waarheid spreken is een democratische én een journalistieke norm, en die moeten we verdedigen.

2. Er is te veel gehakketak en ‘op de man’ tussen politici

“Dit is niet te volgen”, horen we regelmatig tijdens interviews waarin we fragmenten van debatten laten zien. Politici die elkaar in de rede vallen, maken dat toch al hele korte debatrondes niet te volgen zijn. En dat op de man spelen van politici hebben kijkers ook een hekel aan: het helpt niet om een keuze te maken in het stemhokje.

3. Het gaat te veel over sensatie en te weinig over prestaties

Kijkers willen niet alleen maar sensatie. Ze willen graag politici die leveren. En wat is dan beter dan kijken naar wat politici in het verleden gepresteerd hebben? Net zoals je in een sollicitatiegesprek mag vertellen welke ervaring je meebrengt. Want dat is toch wat verkiezingen uiteindelijk zijn: een sollicitatiegesprek voor politici.

4. Verkiezingsdebatten zijn te kort en onoverzichtelijk

Een vierde ergernis is dat verkiezingsdebatten vaak erg kort zijn. Soms wordt een belangrijk onderwerp als de toekomst van de zorg in 7 minuten behandeld met 6 partijen. En dus ongeveer een minuut spreektijd per partijleider. Je zou kunnen zeggen: dat is een plofdebat. Plofkippen worden inmiddels niet meer verkocht, maar als het om de toekomst van onze democratie gaat, zijn plofdebatten nog heel normaal. Ideeën om het beter te doen zijn er ook: waarom niet een debat van een of anderhalf uur over één onderwerp? Zodat het debat inhoudelijk wordt? En als bonus kun je debatten dan ook toegankelijker maken, omdat je meer context kan bieden. Nu hebben veel mensen moeite met het volgen van het tempo en het taalgebruik.

5. Ze gaan te veel over de korte termijn

Het valt ons op dat niet alleen jongeren het zeggen: er is zo weinig aandacht voor de (middel)lange termijn. Lastige kortetermijnkeuzes zijn uit te stellen zolang je die middellange termijn negeert. Dus organisatoren van verkiezingsdebatten moeten de consequenties voor de lange termijn telkens laten zien, om te voorkomen dat lijsttrekkers een na ons de zondvloed-politiek kunnen bedrijven en we vervolgens met de gebakken peren zitten.

Kortom, verkiezingsdebatten kunnen een stuk beter. Wil je kritisch leren kijken naar verkiezingsdebatten? Download dan onze scorekaart.