Tijdig anticiperen op de toekomst

Stikstof, het woningtekort, het lerarentekort, overstromingen, mislukte oogsten door droogte, het aanstaande drinkwatertekort: het zijn allemaal problemen waar al tien of twintig jaar voor gewaarschuwd wordt. Toch handelt de politiek vaak te laat. Zelfs wanneer een onderwerp na veel uitstel een crisisdossier wordt, zoals het stikstofprobleem, is dat geen garantie voor een oplossing. En die situatie kan alleen ontstaan wanneer politici te weinig anticiperen op de toekomst.

In een democratie is het belangrijk dat we kunnen debatteren over wat een wenselijke toekomst is. Daarom kun je op verschillende partijen stemmen, elk met hun eigen idee over hoe een goede toekomst eruitziet. Tegelijkertijd zijn er basale zaken die we allemaal nodig hebben: schoon drinkwater, toegang tot elektriciteit, een dak boven je hoofd. Gezondheidszorg als je ziek bent, een leefbaar klimaat, voldoende inkomen om van te leven.

Nederland loopt vast

In de afgelopen jaren zien we regelmatig dat het de politiek niet lukt om tijdig te anticiperen op de toekomst, ook niet als het om basale zaken gaat. Bedrijven moeten lang wachten tot ze worden aangesloten op het elektriciteitsnetwerk. Steeds meer mensen hebben veel last van het gebrek aan betaalbare woningen. En zelfs als je suïcidaal bent, is het niet gezegd dat je een crisisplek of behandeling krijgt.

Dat is geen toeval en niets dat ons overkomt. Het heeft te maken met een sterke focus op de korte termijn. In ons vooronderzoek zien we dat Kamerleden regelmatig niet voldoende voorbereid zijn om debatten over meerjarige strategische agenda’s te voeren. In plaats daarvan stellen ze vragen over het nieuws van de dag.

Waarom de politiek niet toekomstgericht is

Ons vooronderzoek laat zien dat het gebrek aan toekomstgerichtheid verschillende oorzaken heeft. Kamerleden hebben te weinig tijd en ondersteuning om zich in toekomstvraagstukken en ontwikkelingen te verdiepen en een visie te formuleren. Politici denken op de korte termijn te worden afgerekend op resultaten. Transities zijn zelden zonder pijn op de korte termijn, maar politici vermijden graag zulke pijn bij kiezers. En bedrijven die nu financieel succesvol zijn hebben regelmatig belang bij de status quo, en beschikken over voldoende winstmarge om met een klein percentage grote politieke invloed te kopen, via lobbyisten en desinformatiecampagnes.

Nu is het beste moment

Als we niet tijdig op de toekomst anticiperen, worden problemen niet alleen groter, maar vaak ook duurder om op te lossen. Daarom ontwikkelen we bij Voor Democratie oplossingen die onze democratie toekomstgerichter maken.